ANKÂ/SÎ-MURG/ZÜMRÜDÜANKA/SİRENG/ANKA-YI MUĞRİP KUŞU (PHOENİX)


Kübra Eskigün

Klasik Türk Şiirinde Efsanevi Kuşlar Konulu Yüksek Lisans Tezi

Anka/Simurg, İslam tasavvuf ve sanatında Anka veya Simurg, halk arasında ise Zümrüdüanka adıyla anılan ismi var cismi yok efsanevi bir kuştur. Anka, Semender, Devlet kuşu, Phoenix, Tuğrul, Hüma, Simurg, Sirenk, Zümrüt ve Zümrüdüanka, Anka-yı Muğrib , şâh-ı murgân, Simurg-i Kaf ve Ruh gibi farklı adlarla anılır.

Türkçe’deki Zümrüdüanka veya Zümrüd-i Anka ise Simurg-ı Anka veya Simurg u Anka sözünden bozmadır. Şöyle ki, bir rivayete göre Anka, cennet kuşuna benzer yeşil bir kuşmuş. Bu yüzden ona ‘Zümrüdüanka’ denilirmiş. İranlıların Anka’ya üzerinde otuz kuştan birer renk ve alamet bulundurdugu için ‘Simurg’ veya ‘Sîreng’ dedikleri ve Anka kelimesinin de eski Oğuz dilinde anmak, tahayyül etmek anlamına gelen ‘ankağu’ kelimesinden türetildiği bilinmektedir. ‘Ankağu’ kelimesinin de ‘birşey hatırlatan resim’ ve heykel anlamında olduğu düşünülürse, Zümrüdüanka’nın ‘Simurg’a benzeyen, Simurg’u andıran’ anlamında Simurg-ı anka tamlamasından bozularak dilimize yerleşmiş olması muhtemeldir. 

Anka Kuşu ile Ejderhanın savaşı, 15. yy Türk Halısı (Türkiye) 

Pergamon (Bergama) Müzesi-Berlin (B.Tarhan Albümünden)

 

Anka’ya Zümrid-i Anka denmesinin bir sebebi olarak da Anka’nın mekânı kabul edilen Kafdağı’nın yeşil zümrütten oluşu gösterilir. Kafdağı eskilere göre, dünyanın her tarafını çevrelemiş olan ve ardında cinler, şeytanlar ve ejderhalar bulunan bir dağdır. Eskilerin inancına göre Kafdağı yeşil zümrütten yapılmıştır ve gökyüzü, rengini ondan almıştır. Kafdağı dünyanın âdeta direği gibidir. O olmasa her zaman zelzele olurdu. O dünyadaki bütün dağların anasıdır . Şark hurafelerinden olmakla beraber Kafdağı İran’daki Elburz dağı kabul edilir.

Anka, Türk halkı arasında devlet kuşu olarak bilinen Hüma ve musıkî kuşu olan Kaknus ile çok karıştırılmıştır. Hatta bu yüzden el sanatları ürünlerinde ve halılarda, çok eski dönemlerden beri Anka, devlet kuşu olarak stilize edilmiştir.

Mitolojilerde Anka kuşu motifi farklı adlarla yer almaktadır. Türk mitolojisinde Karakuş, İran mitolojisinde Simurg, Mısır mitolojisinde Foniks (Phoenix), Hint mitolojisinde Garuda veya Grifon diye anılır .

Hepsi

 

Tuğrul Kuşu Tatabanya/Macaristan

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

TÜRK KÜLTÜRÜNDE KAPLUMBAĞA

Resim
  Kaplumbağa Kaide Üzerinde Terhin (Taryat) Yazıtı Prof.Dr. Esma Şimşek Evrendeki en eski canlılardan biri olan kaplumbağa, özellikle evini sırtında taşıması ve çok uzun ömürlü bir hayvan olması sebebiyle Türk inancında uğurlu ve kutsal sayılmış, devletin gücünü,koruyuculuğu, ölümsüzlüğü, bilgeliği, mutluluğu, sabrı, azmi, istikrarı, sonsuzluğu vs. gibi birçok konuyu simgelemiştir. Kaplumbağalar, Türk halk kültüründe de çeşitli özellikleriyle yer almaktadır. Bunlar arasında; yağmur yağdırma, nazardan korunma, çeşitli hastalıkların tedavisi, halı ve kilim motifleri, takılar vs. sayılabilir.  Ayrıca halk edebiyatı türleri içerisinde de kaplumbağalara geniş yer verilmiştir. Bu çalışmada; Türk dünyasında anlatılan efsaneler içerisinde; “insanın kaplumbağaya dönüşmesi” motifinin yer aldığı metinler değerlendirilmiştir. Tespit edilen efsanelerin büyük bir kısmında, kaplumbağanın önceleri insan olduğu, ama daha sonra ya Tanrının bir cezas...
Read more »

TÜRKLERİN ANAVATANI ANADOLU MU ?

Resim
  Kaynak Prof.Dr. Bahtiyar Tuncay Yard.Doç.Dr. Osman Çataloluk Azerbaycan ve Türkiye Türkleri aynı genetik bağa sahip olmalarının yanında Azerbaycan, Türkiye ve Urmiye Gölü üçgeni içinde yer alan Türk Kurganlarının tarihlerinin M. Ö. 5-6 binlere giderken Orta Asya Kurganlarının tarihleri M. Ö. 2000’lerden öteye gitmemesi yerleşim eskiliği bakımından Anadolu’yu Orta Asya’nın önüne koymaktadır.  Ayrıca Anadolu’nun tam ortasında yer alan Çatalhöyük genetik sonuçlarıyla içerik bakımından % 40’ının proto Türk olduğunu haykırmaktadır. Bu Proto Türklerin kesin bir biçimde Orta Asya’da değil önce Anadolu’da yerleştiklerini ispatlar. Son olarak Türk mitolojisi ve destanları Mitanni, Asur, Rus, Lulu, ve Maday ülke komşuluklarından bahsetmektedir, eğer Türkler denildiği gibi Orta Asya’dan çıkmadılarsa nasıl oluyor da bu milletlerin komşuluğu bu destanlara yerleşiyor? Bunun da araştırılması gerekir. Sn.Cengiz Öz...
Read more »

DOĞU ANADOLU’DA İLK TÜRK İZLERİ

Resim
Prof. Dr. Alpaslan Ceylan 26 Ağustos 1071 tarihinde gerçekleşen Malazgirt savaşı ile Anadolu Türk’lerin yeni yurdu olmuştur. Ancak bu tarih Türk’lerin Anadolu’ya ilk değil son gelişleridir. M.Ö. 2350-2150 yılları arasında Mezopotamya’da büyük bir devlet kurmuş olan Akad devleti krallarından Naram-Sin’e ait bir belgede ; Anadolu’da var olan 17 krallığa karşı elde ettiği zaferden söz edilmektedir. Bu krallıklardan biri de Türk Krallığı’dır. Değerli bilim insanı Prof.Dr. M.Taner Tarhan, makalelerinde, Ön Asya’daki (Anadolu) ilk Türk’lerin Kimmer ve İskitler olduğunu belirtmiştir. Batı Hun Türklerinin Doğu bölümü, Kursik ve Barsık isimli başbuğların yönetiminde, 395 yılında Anadolu’nun önemli bir bölümünü egemenlikleri altına almışlardır. Makalenin Tamamı
Read more »