İLK TÜRKLER

Hun Türklerinin Eserleri "MET Museum NY USA" Prof.Dr. Osman Karatay ...Orta Asya'daki Hun'ların ( Akhunlar, Eftalitler ) isminin çeşitli komşu ve ilgili dillerdeki telaffuzu (OIONO, Hyon, Chioniate vb.) adeta Yunan Latin kaynaklarından aldığımız Hun ve Çinlilerin Hiung-nu söyleyişleri arasında köprü kurmaktadır. Ki Eftalitleri, Çin kaynakları Hiung-nu ve Hua diye adlarlar. Öte yandan arkeolojik bulguların açık şekilde bu iki halkın aynılığına işaret ettiği görülmektedir. Böylece çok değişik kaynaklar, Avrupalı Hun ve Asyalı Hiung-nu'ların aynı halk olduğu söylenmektedir. Hunların günümüze kalan dil yadigarları Sakalarla karşılaştırılamayacak kadar kıttır. Bunlar bir kaç kişi ismi ile birlikte başka dillere takılan bir kaç kelimeden ibarettir. Bunların tetkikinden çıkan sonuç Hunların Doğu Türklerine benzer bir dil konuştuğu yönündedir. Balamir idaresindeki Hun'lar önce, belirtildiği gibi, Hazar Denizi'nin kuzeyindeki yay boyunca Aral denizi b...

    Akhun Tabağı, British Museum Prof.Dr. Umay Türkeş-Günay'ın"Türklerin Tarihi" Kitabından M.S. 6. yüzyılda Kuzey Hindistan'da Kuşanların yerini alan Ak-Hunlar Afganistan'ı Hindistan'a bağlayan Gazne'den hareketle, Orta Asya iklimine yakın iklime sahip Pencap'a doğru akınlara başlamışlardır. Bu bölge sahiplerinden Guptalar Ak-Hun akınlarına dayanmışlar ancak Ak-Hun hükümdarı Toraman (484-515) ve halefi tarafından M.S. 550 yılında Kuzey Hindistan bütünüyle ele geçirilmiştir. Beşinci ve altıncı yüzyıllarda Türkistan, Sogdiana/Maveraünnehir, Afganistan, Horasan ve Hindistan'ın kuzey bölgelerinde Sakalar ve Kuşanlar gibi büyük bir devlet kuran Ak-Hunlar askeri, siyasi ve kültürel birikimleri ile yaşadıkları çağda etkili bir devlet olmuşlardır. Doğu Roma/Bizans, Sasani, Çin ve Hindistan'daki hanedanlarla ticari, siyasi ve askeri ilişkileri olmuştur. Ak-Hunlar, Hunların devamı ve bir kolu olarak İran, Çin ve Hindistan'da etkili olmuşlardır. ...

  Noin Ula Kurganı Eserlerinde Hun Yöneticisi Sn. Havva Turan’ın Yüksek Lisans Tezinden Türk milletinin en eski ataları olarak kabul edilen Hunlar, tarih sahnesine çıktıkları Türkistan coğrafyasında (Altay Dağları, Çoğay Dağları, Tengri Dağları, Orhun ve Yenisey Boyları) güçlü komşulara (Çin ve diğer devletler) karşı siyasi varlıklarını ve güçlerini kabul ettirmişlerdir. En eski tarihi devirlerde içtimai toplum düzenini tesis eden Türkler, “töre” (yazısız hukuk kuralları) sahibi bir millettir. Bu durum teşkilatlanmalarını ve devlet kurmalarını kolaylaştırmıştır. Mevcut tarihi kaynaklara bakıldığında, tarih yapan fakat yazmayan Hunlar hakkındaki ilk bilgiler, onlara komşu olan Çin yıllıklarından elde edilmektedir. Hunlar kadim çağda bilinen ilk teşkilatlı Türk devletini kurmuşlardır. Turgun Almas, tezimize konu olan “Hunların Kısa Tarihi” adlı eseri Çin yıllıklarını temel kaynak olarak alarak, Hunların yaşadıkları coğrafyanın fiziki özellikleri, siyasi faaliyetleri ve komşularıyl...

  Kaynak Dr. Gözde Sazak W.Barthold'a göre Türk dilinin gelişim aşamaları şu şekilde incelenmektedir: Çin kaynaklarında pek fazla olmamakla birlikte; bu kaynaklar Hun diline ait bazı kelime, unvan ve isim nakletmişlerdir. Ne yazık ki, sayıları 30-40 kadar olan bu kelimeler, Hun dilini aydınlatmak için yeterli değildir. En eski Türkçe bakiyeler olarak kabul edilen ve Türk dili tarihinde çok önemli yer edinen bu kelimelerden başlıcaları M.Ö. II. yüzyılda Çin kaynaklarında geçen gök ve tanrı (tengri) anlamındaki chen-li, bununla ilişkili olarak "Tanrı kutu" anlamına gelen ve şanyü için kullanılan "T'eng-li Ko-to/ch'engli ku-t'u, şanyünün oğlunun (tegin'in) taşıdığı unvan olan ve Türkçe "düz,doğru,âdil" anlamına gelen t'o-k'i, kız anlamına gelen ki-ts'u, demir (tieh-fa) ve kılıç (king-lu)tır. Asya Hunlarının yazıları hakkında yine Çin kaynaklarında bilgiler yer almaktadır. Hunların bir mesaj iletmek istediklerinde bir tahta parç...

Türk tarihi, dünya tarih sayfalarında önemli bir sayfaya sahiptir. Türkler, yeryüzünde ilk en eski toplu yerleşimler kurmuş ve ilk şehir kültürünü ortaya çıkarmış, bir millettir. Kainatta insanlık tarihini araştırırken öncelikle Türklerin, Türk topluluklarının tarih sayfalarında bıraktığı izleri ön sayfalara koymak kesinlikle şarttır. Çünkü dünya tarihi mutlaka Türklerden başlar.  Türk toplum yapısının temelini aile (oguş) oluşturmakla birlikte ailelerden aileler birliği (uruk) meydana gelir. Aileler veya uruklar bir araya gelerek boylar (bod) oluşurdu. Boyların ittifakıyla da (bodun) boylar birliği, bodundan devlet teşkilatı (İl) meydana getirilirdi. İşte bu sosyal yapı neticesinde Türkler yaşadıkları coğrafyada sistemli bir şekilde toplumsal faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Erken devirlerden itibaren Hun Türklerİ, içtimai toplum düzenini tesis ederek devleti meydana getiren teşkilatlanmayı sağlamışlar, Tarım Vadileri (Taklamakan çölü ve Lopnur bölgesi), Koyünlun (Çinçede Kun-Lü...

  Hun Türklerinin Kazanları, İstanbul Askerî Müzesi Prof. Dr. Şerif Baştav 4. yüzyılın sonunda Avrupa'nın ufkunda görünen Hunlar, İç-Asya'dan batıya gelen Türk soyundan kavimlerin ilki idi ve bunu başkaları izleyecekti. Bölgede yaklaşık 80 yıllık ömürleri boyunca inanılmayacak derecede önemli olaylara sebep olan Hunlar, önce Batı-Asya'nın Türkleşmesini sağlamış, Avrupa'nın o zamanki nizamını altüst etmiş, Büyük Kavimler Göçünü harek ete geçirmiş ve Cermen Kavimlerini bir daha birleşmemek üzere dağıtmış, en önemlisi Doğu ve Batı imparatorluklarını temelinden sarsmışlardır. İlk Ortaçağ tarihinde bir fırtına gibi esen Hunlar, aradan geçen 1500 yıllık zamana rağmen hâlâ insanların ilgisini çeken, nereden geldikleri gibi böyle kısa bir zamanda dünya ölçüsünde bir devlet kurabilmelerinin muamması da çözülemeyen bir toplumdur. En tanınmış kağanları Attila, dünya büyükleri arasında yer alır ve devletin tarihe karışmasının 1500. yıl dönümü münasebetiyle bütün büyük Avrupa...

  Hun Türkü Kadınlarının Tacı ( Csorna Diademi) Macaristan Milli Müzesi Yrd. Doç. Dr. Ali Ahmetbeyoğlu IV. asrın ikinci yarısından itibaren Doğu Avrupa'ya nüfuz etmeye başlayan Hunlar, bu coğrafyada yaşayan kavimlerle mücadele ederken, bir yandan da sosyal, kültürel, iktisadî bakımlardan alış verişlerde bulunmuşlar, birbirlerini etkilemişlerdir. Yazılı kaynaklardaki bilgilerin yetersizliğinden dolayı, toplumlar arasındaki ilişkilerin kısmi de olsa aydınlatılmasında en önemli malzemeyi arkeolojik kazılarda ele geçen eserler oluşturmuştur. Nitekim Avrupa'da ilk yıllar ve en güçlü zamanlardaki Hun kadınının değişim gösteren durumu, gelişim ve kültürel etkileşimin en önemli örneklerinden biri olmuştur. Gerektiği zaman kocasıyla birlikte zorluklara karşı koyan Hun kadını, müreffeh günlerde de hayat tarzına, maddi olanaklarına ve coğrafî şartlara uygun olarak giyinip kuşanmış, süslenmiş , altın ve gümüşten kıymetli taşlarla işlenmiş takılar takmıştır. Makalenin Tamamı Hun Kül...

Prof. Dr. Tilla Deniz BAYKUZU M.S. 199 yılında Güney Hun ordusunun ele geçirdiği, harabe haline gelmiş Çin başkentinden kaçmaya çalışan bir grup insanın arasında Ts’ai Wen Chi adında bir soylu genç kız da bulunmaktaydı. Bu genç kız, Sol Bilge Beyiyle evlendirildi ve Hunlar aras ı nda on iki yıl ya ş adı. Ülkesine döndüğünde onlarla yaşadı ğı hayatı “Hun Flütünden On Sekiz şarkı” adlı bir şiirde anlattı. XI. Yüzyılda resimlendirilen bu şiir Hunların siyasi ve kültürel hayatı hakkında bilgi edinmemizde oldukça önemlidir. Wen'chi, bebeğini emzirirken Hun beyinin gündelik yaşantısından bir sahne. Çinli eşiyle çadırında oturan beye kadınlar yemek servisi yapıyorlar. az ilerde mutfak olarak kullanılan çadırın önünde aşçılar yemek yapıyorlar. çadırın önünde ise beş renkli sancak ve davul görünmekte.   Wen'chi , çocukları ve hizmetçileri ile gezinirken   Ts'ai Wen'chi'nin ülkesine dönmeden önce Hunlarla vedalaşmasının betimlendiği sahne. Arka tepelerden Ç...

  Budapeşte, Macaristan Milli Müzesindeki Macar Sanatçı Mór Than'ın Attila'nın Şöleni Temalı Tablosu Prof.Dr. Gülçin Çandarlıoğlu Avrupa Hun kitlesi, kendisinden sonraki Türk devlet ve toplulukları için batı bölgelerinde sağlam bir zemin hazırlamıştı. Kıtlık veya siyasi-askeri bir sebeple Asya’dan batıya göç eden Türk kitlelerine, bu yönün açıcısı oldu.Bu yol üzerindeki İndo-İrani veya Germen grupları uzaklara itti veya kendi içinde eritti. Böylece Batı yolu, sonraki 900 yıl boyunca devam edecek olan Türk göçlerinin hizmetine hazır hale geldi. Attila’nın sarayında yabancı vazifeliler bulunmaktaydı. Bunlar yüksek mevkilere de geçebiliyorlardı. Türk, Got ve Latin dilleri aynı ölçülerde konuşuluyordu. Halkı Germen ve Latin olan Avrupa kıtasında bu tabii bir durumdu. Fakat Hun-Türk devletinin Türklük yapısı bozulmamıştı. Hun topluluğunun dil ve hayat tarzı yönlerinden değişikliğe uğramaması ve siyasi iktidar sona erince Türk çevresine dönülmesi bunu göstermektedir. Buna kar...

  Hun/İskit Türklerine Ait Pazırık Kurganında Bulunan Keçe Eyer Örtüsü Hermitage Müzesi Luiza Kılıç’ın Yüksek Lisans Tezi Tarihi kayıtlar ve bulgulara göre Türk kültürünün devlet teşkilatına sahip ilk yapısının Hun Türkleri’ ne ait olduğu anlaşılmaktadır. Bu tespitin yapılmasında yıllarca Çin kaynaklarının incelenmesinden faydalanılmıştır. Ancak son dönemlerde Hunlara ait kurganların, mezarların ve şehir kalıntılarının arkeolojik araştırmalara konu olması ile Hunların sahip olduğu kültür zenginliği daha net olarak tespit edilebilmiştir. Çalışmanın amacı da Hun kültürünün zenginliğini ortaya çıkaran son dönem arkeolojik çalışmalarda tespit edilmiş Baykal Ötesi, Altay ve Tuva bölgeleri kurgan, mezar ve şehir kalıntılarını sistematik olarak incelemek ve indekslemektir. Tez'in Tamamı Preservation of The Frozen Tombs of the Altai Mountains-UNESCO

  Noin-Ula Kurganından Çıkan ve Türk Yöneticisini Betimleyen Kumaş Sn. Luiza Kılıç’ın Yüksek Lisans Tezi Tarihi kayıtlar ve bulgulara göre Türk kültürünün devlet teşkilatına sahip ilk yapısının Hun Türkleri’ne ait olduğu anlaşılmaktadır. Bu tespitin yapılmasında yıllarca Çin kaynaklarının incelenmesinden faydalanılmıştır. Ancak son dönemlerde Hunlara ait kurganların , mezarların ve şehir kalıntılarının arkeolojik araştırmalara konu olması ile Hunların sahip olduğu kültür zenginliği daha net olarak tespit edilebilmiştir. Çalışmanın amacı da Hun kültürünün zenginliğini ortaya çıkaran son dönem arkeolojik çalışmalarda tespit edilmiş Baykal Ötesi , Altay ve Tuva bölgeleri kurgan, mezar ve şehir kalıntılarını sistematik olarak incelemek ve indekslemektir. Makalenin Tamamı Hun Türkleri

  Prof.Dr. İlhami Durmuş Vusunlar hakkında çalışılmaya başlanınca, onların kimlikleri meselesi de gündeme gelmişir. İlk defa 19. yüzyılın başlarına doğru iki seçkin şarkiyatçı Klaproth ve Remusat konar-göçer Vusunların İndo-Germen halk topluluklarından olduğunu belirttiler. Onların bu görüşleri bilim adamları arasında tartışmalara neden oldu. Bilim adamları Vusunların daha çok Türk soyuna ait olduklarını ileri s ürdüler.  Arivtov Vusunların eski Türk soyu Nisipi ve şimdiki Kara Kırgızlarla bağlantılı olduğunu belirtti. Hirt, hi-hou unvanının yüksek bir memuriyet için Türklerde kullanıldığını ve bunun Türkçe Yabgu ile aynıleştirilebileceğini, aynı zamanda Hun, Vusun ve Yüe-çilerde bulunduğunu belirterek, Vusunların Türk kökenli olduğuna dikkat çekti. Franke de akla yakın kabullerin Vusunların Türklüğünü gösterdiğini ve yazılı belgelerde bu gôrüşe ters düşen bilgi bulunmadığı ileri sürdü. Shiratori, Vusunları bir Türk topluluğu olarak kabul etti. Türk bilim adamları da Vu...

  İskit/Hun Pazırık Kurganlarından Çıkan Kalıntılara Göre Betimlenmiş Amazon Savaşçısı Prof. Dr. İlhami DURMUŞ Türk kültür çevresinde dağlama yazılı belgeler ışığında M.Ö. 5. yüzyı­lın ortalarına kadar gitmektedir. M.Ö. 5. yüzyılda İskitler dağlamayı bedeni güçlendirmeye yönelik uygulamakta­dırlar. Bedeni güçlendirmeye yönelik dağlama sağlam uzuv üzerine yapıl­maktadır. Bu tür dağlamalarda hasta­lıklı bir uzvun iyileştirilmesi söz konu­su değildir. Hippokrates bu hususta kayda değer bilgiler vermektedir. Onun bildirdiği­ne göre: “Avrupa’da İskit bodunu bulu­nur. Azak denizi çevresinde otururlar, diğer bodunlardan farklıdırlar. Sauomatlar diye de adlandırılırlar. Bun­ların kadınları kızoğlankız oldukları sürece ata biner, ok atar, at üstünde kargı savurur ve düşmanla savaşır. Üç düşman öldürmedikçe evlenmezler; töre gereğince hayvan kurban etmeden kocalarıyla aynı evde (göçerev, araba) oturmazlar. Bir kız kocaya varınca, genel bir seferberlik zorunluluğu or­taya çıkmadıkça, ata...

  Hun Türklerinin Birinci Pazırık Kurganında Bulunmuş Olan Çift Başlı Horoz Figürü, Rusya Devlet Müzesi Halime Oya BÜYÜKKARAGÖZ Orta Asya Türklerinde horoza hala erkek takagu, aygır tavuk, erkek tauk, kuştung erkeği (kuşun erkeği) denilmektedir. Kıpçak Türklerinde ise horoz kelimesi horaz, horas olarak kullanılmaktadır. Batı Türkleri tarafından benimsenen ‘horoz’ sözcüğü, daha çok Oğuzlar ve Türkmen kesimleri arasında yaygınlaşmıştır. Anadolu Türkleri kültür çevresinde ‘er-tavuk’ yerine ‘horoz’, piliçlikten yeni çıkan horoza ‘ferik’, bir yaşındaki horoza ‘bıdanaz’, horozun ötüşüne de ‘banlamak’ deyimi kullanılmaktadır (Bozyiğit, 1996: 116, 117).    15. yy Anadolu Halısında Horoz, Konya Etnografya Müzesi Türk kültüründe özellikle beyaz horoza önem verilmiştir. Horozun en dikkat çeken özelliği olan, ötüşü ile sabahın olduğunu duyurmasıyla bağlantılı, gecenin kötü etkilerinin ortadan kalkacağına inanılmış ve horoza koruyucu, ar...

  Sabir Kadını Prof.Dr. Osman KARATAY Suvarlar (Sabirler) Hun sonrası dönemde Kafkaslara gelmiş, daha çok Güney Kafkaslara sarkarak kendilerinden söz ettirmişlerdir. Bu topluluğun geliş yeri Batı Sibirya gözüküyor. Göç etmeyen kısım yerinde kalmış ve nihayet Sibirya adı onlardan dolayı verilmiştir. Sonraki dönemin delillerinin Türk olduğunu gösterdiği bu kavim, Macarların atası olarak da kaydedilmiştir. Suvarların Sibirya’ya Ortadoğu’dan gittikleri anlaşılıyor. Kuzey Irak bölgesinin sakinleri olan Subarlar, batıdan gelen baskılarla Azerbaycan istikametine çekilmişler, orada da tutunamayarak Kafkasların kuzeyine geçmişlerdir. Bu halk Sümercedeki Türkçe ve Macarca ile alakalı kelimelerin kaynağı olarak görülüyor. Sonraki dönemde karşımıza çıkan Macar atfı da bununla birlikte düşünülmeli ve Türk-Macar ortak atalarından biri olarak değerlendirilmelidir. Makalenin Tamamı ***   Prof. Dr. Ahmet Taşağıl Sabarlar, 463-558 yılları arasında Karadeniz’in kuzeyinde ve Kafkaslar’da m...

  Sarmat-Alan Savaşçısı, Hermitage Müzesi Prof.Dr. Osman Karatay Doğu Avrupa’da ismini, ve kısmi tarihlerini bildiğimiz ilk topluluk, Kafkasların ve Karadeniz’in kuzeyinde iken M.Ö. 8. yy dan itibaren Sakalar (İskitler) tarafından sürülen ve önemli bir kısmı Anadolu ve Azerbaycan’a geçen Kimmerledir. İlk siyasi oluşum ise İskitlerin (Saka) devletidir. İskitlerin (Sakaların) inançları, tek Tanrılı eski Türk inanç sistemini yansıtıyordu. Göçebe hayat tarzları hakkındaki betimlemeler ise tamamen sonraki Türk göçer topluluklarının tariflerine uymaktadır. Sakaların M.Ö. 2. yy içinde tamamen yok olmalarının ardından batı bozkırlarında Sarmat adı taşıyan topluluk ve birlik görülür. Kimi bilginlerin Sarmat ve Sauromat’ın özdeşliğine itiraz etmelerine rağmen bugün baskın görüş bu iki kavmin aynılığı yönündedir. Sarmatlardan bin yıl sonra bir Bizans kaynağında, bu topraklardan çıktığı bilinen Macarların bir kabilesinin adı Gyarmat olarak...

  Doç. Dr. Erkin Ekrem ’in Yüksek Lisans Tezi Çalışmamızda, bilinen bir Türk kavmi olan Uygurlardan yola çıktık ve bu kavmin menşei hakkında bir inceleme yaparak mevcut belgelere göre, Türkler'in atalarının M.Ö. 2146 yılında ortaya çıkmış olan Ch'üan-yi kavmine dayanabileceği kanaatine vardık. Çin'in en eski tarih eseri olan "Bambu Üzerine Yazılmış Tarih Yazıları" (Chu- shu-chi-nian)'a göre, proto Türk kavmi Ch'üan-yiler M.Ö. 2146 yılında Çin'in Kuzey bölgesinden Shan-hsi eyaletine göç etmiştir. M.Ö.2146-318 yılları arasındaki proto Türk kavimleri hakkında yapılan bu çalışmamızda elde edilen en eski Çince felsefe, fal, şiir, tıp, devlet tüzüğü, tarihi eserler ve kazıda bulunan eski kitaplara dayanarak araştırma yapılmıştır. Ayrıca doğulu ve batılı bilim adamlarının araştırmalarından istifade edilmiştir. Bu çalışmamızda, konuya gerçekçi ve ciddi yaklaşarak eski Türk kavmi Ch'üan-yi- ler'den Hunlar'a kadarki proto Türklerin birbiri...

  Moğolistan Cahr Chad'dan Zırhlı Göktürk Süvarilerini Gösteren Kaya Resmi (Nowgorodowa'dan Çiz. Y.Çoruhlu) Prof.Dr. Yaşar Çoruhlu Göktürk sanatı, yayıldığı bölgeler itibariyle ve daha ileri bir tarihte ortaya çıkması sebebiyle bazı farklılıklar arz etmekle birlikte, esasında Hun sanatının daha da gelişmiş devamından başka bir şey değildir. Hunların veya en azından Hun Hanedan’ın yönettiği toplulukların (başka bir deyişle Proto-Türklerin) Göktürklerin ataları olduğunu biliyoruz. Nitekim Çin kaynakları da, Göktürklerin Hunların başka bir kolundan geldiğini söylemektedir (Mesela Tung-Tien: 1067/1C). Şehirciliğin Göktürk Devri’nde Hunlara nazaran daha fazla gelişmiş olduğunu biliyoruz. Bu şehirler genellikle kale tipinde Ordu/Ordu-Kent/Ordu-Balık ve bazen de Kurgan/Korgan diye anılan ve kozmolojik temayüllerin etkili olduğu kentlerdir. Bilhassa Orta Asya’da Kazakistan’ın güney bölgeleri ve Kırgızistan’da Göktürklerin buralarda hakimiyet kurmasıyla şehirlerin sayıları...

  Prof.Dr. Saadettin Gömeç Dünyadaki hiçbir millet, Türkler kadar hürriyetlerine düşkün değildir. Esaret altında yaşamaktansa ölmek, onlar için cennete gitmektir. Bu yüzden tarih boyunca, Türk milletini hiçbir vakit kafes içerisine koymak mümkün olmamıştır. Eğer devletlerine herhangi bir yerde zarar gelmiş ve gelme tehlikesi söz konusu olmuş ise, başka bir yerde sancaklarını dikmeyi mutlaka başarmışlardır. Türk milleti, dünya kavimleri arasında milliyetçilik duygularına en çok sahip halklardan birisidir. Ancak bu milliyetçilik hisleri genellikle şuur altında yattığından, pekçok insan bunun farkına varamaz. Başı dara düştüğünde küçük bir kıvılcım bu ateşi yakmaya yeter. Bu bakımdan dünyanın diğer halkları, Türklerin bu özelliğini bildiklerinden, günümüzde olduğu gibi, geçmişte de uyuyan bir arslana benzettikleri Türklerin pek kuyruklarına basmamaya özen göstermişlerdir. Türklerin bir özelliği de; milliyetçilik anlayışını devlet politikası olarak güden tarihteki ilk mill...